امروز میخوام از بزرگ مردي بنویسم که سهم بسزاي در تاريخ معاصر ايران و انقلاب 57 ايران داشت و اولين حکومت دموکراتيک را در ايران تشکيل داد . ولي در کمال تاسف مي بينيم که هيچ اسمي از او در رسانه به ميان نمي آيد و حتي در چند سال اخير به مراسمهاي بزرگداشتي که براي او برگزار مي شود توسط گروهاي فشار حمله مي شود و از برگزاري آن جلوگيري مي شود . به همين مناسبت مقاله در خصوص زندگي مهندس مهدي بازرگان برايتان آماده کرده ايم که به سمع مي رسانم

مهندس مهدي بازرگان

مهندس مهدي بازرگان در خانواده اي مذهبي و اصيل و نيمه مرفه و اهل آذربايجان در سال 1286 ھ . ش زاده شد پدرش حاج عباسقلي تبريزي که اصلا تبريزي بود و در هجده سالگي به تهران آمد و ماندگار شد وي در تهران به فعاليتهاي گوناگون اقتصادي پرداخت و از تاجران سرشناس بازار تهران شد به همين دليل به بازرگان شهرت يافت .

مهدي بازرگان تحصيل خود را در مدرسه ثروت آغاز کرد و سپس به مدرسه سلطاني رفت و تحصيلات متوسطه را هم در دارالمعلمين مرکزي (از اولين مدارس سبک جديد ) به پايان رساند پس از پايان دوره دبيرستان و موفقيت در امتحان اعزام به خارج در سال 1307 به فرانسه رفت و پس از هفت سال اقامت در فرانسه در رشته ترموديناميک فارغ التحصيل شد . بازرگان در راه برگشت به ايران با دکتر يدالله سحابي آشنا شد که اين آشناي به دوستي و الفت عميقي تبديل شد . بازرگان پس از ورود به ايران به خدمت نظام رفت و پس از اتمام دوره (1315) با عنوان دانشيار در دانشکده فني تهران مشغول به کار شد .

در سال 1318(در سن 32 ) ازدواج کرد که حاصل اين ازدواج 5 فرزند شد از اوايل دهه بيست به فعاليتهاي اجتماعي ، فکري و علمي در حوزه دين و تحقيقات اسلامي روي آورد نخستين گام اين حرکت آشناي با کانون اسلام و سخنراني در ان و نگارش مقالات در نشريه دانش آموز کانون بود وي در انجمن اسلامي دانشجويان هم فعاليت مي کرد که در سال 1321 عده اي از دانشجويان مسلمان آن را در تهران پايه گذاري کرده بودند و کتاب معروف راه طي شده را نيز در همان انجمن منتشر کرد .

حزب ايران نيز از عرصه هاي فعاليتهاي فکري و فرهنگي بازرگان بود دوبار هم رياست دانشکده فني تهران را بر عهده گرفت .

مدت کوتاهي به معاونت وزارت فرهنگ انتخاب شد ، اما مهمترين مسئوليت وي انتخاب او از جانب دکتر مصدق (نخست وزير ) براي عضويت در هيئت "خلع يد" از شرکت نفت انگليس و سپس رياست هيئت مديره نفت ايران بود که در سال 1330 روي داد و حدود 9 ماه طول کشيد بازرگان به سبب ناهماهنگي و فقدان همکاري هيئت مديره و کار شکنيهاي مخالفان دولت استعفا داد و به کار تدريس دانشگاه بازگشت چندي بعد مديريت سازمان لوله کشي آب تهران به وي واگذار شد. گر چه بازرگان در اين دوران سياسي نبود و ارتباط ويژهاي با احزاب سياسي نداشت در حوزه اصلاح فکري ديني و اجتماعي با برخي از احزاب ارتباط مثبتي يا منفي پيدا کرد . براي نمونه با حزب ايران در چارچوب تفکر اجتماعي همراهي داشت و با حزب توده ايرن به لحاظ فکري و عقيدتي مخالفت داشت .

بازرگان تا کودتاي 28 مرداد 1332 در مجمع از سياست کنار گرفت . اما سالهاي بعد وارد دنياي سياست و مبارزات سياسي و حزبي و تشکيلاتي شد که تا پايان عمر ادامه وي به نهضت مقاومت ملي پيوست که پس از وقوع کودتا تشکيل شد . وي به ناچار از سازمان آب استعفاء داد و به دانشگاه برگشت انتخابات مجلس شورا و مجلس سنا در اواخر سال 1333 را دولت کودتا گر برگزار کرد و نهضت مقاومت هم در آن شرکت کرد و نقش بازرگان در جريان اين انتخابات به عنوان عضو فعال بسيار بارز بود و در صدور عتراضيه شخصيتهاي اسلامي ملي در مخالفت با کنسرسيوم نفت دست داشت که به امضاي 70 نفر از معتودين مملکت رسيد . صدور و انتشار اين اطلاعيه با عکس العمل شديد رژيم کودتا مواجه شد دست اندرکاران نامه و امضاء کنندگان هر کدام به نوعي مورد آزار قرار گرفتند و از ميان شخصيتهاي علمي و دانشگاهي نيز دوازده استاد با عنوان بازنشستگي اخراج شدند که يکي از انها مهندس بازرگان بود اخراج اين عده چندان طول نکشيد و آنان بار ديگر به دانشگاه بازگشتند در فروردين 1334 فرماندار نظامي تهاجمي وسيع را بر ضد نهضت مقاومت آغاز کرد و تعدادي را دستگير و بازداشت کرد از جمله مهندس بازرگان بود که پنج ماه در زندان ماند و پس از چند بازجوئي بدون محاکمه و دادرسي آزاد شد و به کار خود در دانشگاه بازگشت تشکيل جماعت "متاع" و انجمن اسلامي مهندسين از دستاوردهاي و در اين دوران بود . در سال 1336 نهضت مقاومت ملي جزوه "نفت" را به مناسبت امضاي قرارداد نفت ايران با شرکت ايتالياي آجيپ منتشر کرد انتشار اين جزوه به دستگيري سران و فعالان نهضت مقاومت از جمله مهندس بازرگان انجاميدکه تا 8 تا ماه طول کشيد در 25 ارديبهشت سال 1340 بازرگان و دکتر يدالله سحابي ، آيت الله سيد محمود طالقاني نهضت آزادي ايران را تشکيل دادند و بازرگان دبير کل ان شد که تا پايان عمر اين سمت را داشت پس از انتشار اطلاعيه "اصلاحات آري ، ديکتاتوري نه" آيت الله طالقاني و مهندس بازرگان و دکتر سحابي و ساير رهبران و فعالان نهضت بتدريج دستگير و بازداشت شدند. رژيم پهلوي محاکمه سران نهضت آزادي را در دادگاه ويژه نظامي انجام داد که تمامي اعضا آن را افسران گارد شاهنشاهي تشکيل مي دادند مهندس بازرگان در اين دوران به 10 سال زندان محکوم شد ولي به همراه آيت الله طالقاني در آبان 43 آزاد شد پس از آزادي ديگر امکان فعاليت سياسي کاملا از بين رفته بود و از اين رو بيشتر به فعاليت فکري و علمي و فرهنگي ، اجتماعي روي آورد . بازرگان در به وقوع پيوستن انقلاب اسلامي کوشش بسيار کرد او از اعضاي شوراي انقلاب اسلامي بود که در دي 1357 تشکيل شد. در آستانه پيروزي انقلاب ، شوراي انقلاب مهندس بازرگان را به عنوان نخست وزير دولت موقت پيشنهاد کرد و امام خميني هم ان را پذيرفت . دوره نخست وزيري وي مرحله گذر از رژيم شاهنشاهي به جمهوري اسلامي بود . بسياري از افراد تندرو سياستهاي او را همتوان با با پوياي انقلاب نمي دانستند در حالي که خود او به سياست گام به گام اعتقاد داشت و همين امر مخالفتهاي را بر عليه او ايجاد کرد رياست او بر دولت موقت تا اقدام خود سرانه و اشتباه دانشجويان در تسخير سفارت امريکا که با مخالفت او همراه بود و در 14 آبان 1358 استعفا داد و با اين عمل به نوعي آخرين حکومت دموکراتيک به کار خود پايان داد. بازرگان در نخستين دوره مجلس شوراي اسلامي با بيش از يک ميليون راي به عنوان نماينده مردم تهران به مجلس راه يافت .

مهندس بازرگان سرانجام در 29 دي ماه 1373 در هشتادو شش سالگي در پي انتقال به سوئيس براي درمان درگذشت او آزاديخواه بزرگي بود که عمر خود را در راه مبارزه پيمود و "چريک پير" مشهور شد و حتي مخالفان او هم در مرگ او متاثر شدند و گريستند و نامش همچون ستاره اي درخشان در تاريخ ايران جاودانه ماند .